James Hannigan, πώς είναι να συνθέτεις μουσική για τον Χάρι Πότερ;

Το να συνθέτεις μουσική αποτελεί, χωρίς αμφιβολία, μία σημαντική μορφή μαγείας στον κόσμο μας. Και αυτό διότι, η μουσική έχει την ικανότητα να εγείρει συναισθήματα στον άνθρωπο, εξού και αποτελεί απαραίτητο συστατικό σε ταινίες, σειρές και βιντεοπαιχνίδια. Ο Μαγικός Κόσμος του Χάρι Πότερ προφανώς και δεν αποτελεί εξαίρεση, με τη μουσική από τις ταινίες, αλλά και από τα άλλα μέσα του franchise, να θεωρείται πλέον εμβληματική.

Τι συμβαίνει όμως όταν κάποιος καλείται να συνθέσει μουσική για τον Μαγικό Κόσμο; Ο βραβευμένος με Bafta συνθέτης, James Hannigan, μιλά αποκλειστικά στο PotterGeeks για την εμπειρία του πώς είναι να δημιουργείς μουσική για τέσσερα βιντεοπαιχνίδια του Μαγικού Κόσμου, αλλά και τα audiobooks του Χάρι Πότερ. 

Χριστόφορος Παυλάκης: Πώς προέκυψε η πρόταση για τον Χάρι Πότερ; Αφορούσε μόνο στο «Τάγμα του Φοίνικα» ή συμπεριλάμβανε εξαρχής και τα υπόλοιπα τρία παιχνίδια; 

James Hannigan: Τα πράγματα έχουν ως εξής. Είχα κάνει πρόταση να συνθέσω τη μουσική για το πρώτο παιχνίδι του Χάρι Πότερ («Φιλοσοφική Λίθο»), αλλά έχασα από τον Jeremy Soule, ο οποίος ήταν ήδη εκείνη την εποχή ένας εξαιρετικός και έμπειρος συνθέτης ορχηστρικής μουσικής, με μεγάλο ιστορικό. Θυμάμαι να αισθάνομαι πως η επιλογή του να προτιμηθεί αυτός ήταν απολύτως δικαιολογημένη και δίκαιη. 

Τέσσερα παιχνίδια Χάρι Πότερ αργότερα, η EA επέστρεψε σε μένα και μου ζήτησε να καταθέσω και πάλι πρόταση, αυτή τη φορά για το παιχνίδι «Ο Χάρι Πότερ και το Τάγμα του Φοίνικα». Δεν ξέρω τι οδήγησε σε αυτή την απόφαση, ούτε ρώτησα, οπότε υπέβαλα την πρότασή μου και μπήκα στο project. Αφού κυκλοφόρησε το παιχνίδι, μου ζητήθηκε να συνεχίσω να εργάζομαι σε ένα παιχνίδι κάθε φορά, αλλά μου ήταν ξεκάθαρο ότι πιθανότατα θα δούλευα και στα υπόλοιπα παιχνίδια της σειράς.  Είναι πολύ σπάνιο στη βιομηχανία των βιντεοπαιχνιδιών να κλείνεις συμφωνία για «πολλά παιχνίδια».

Χ. Π.: Από πού άντλησες την έμπνευσή σου; Ήξερες από πριν τον Χάρι Πότερ;

J. H.: Ναι. Ήξερα τον Χάρι Πότερ. Όταν μου ζήτησαν να καταθέσω πρόταση, είχα ήδη δει τις τρείς ταινίες και είχα διαβάσει τουλάχιστον τη «Φιλοσοφική Λίθο».

Χ. Π.: Επηρεάστηκες καθόλου από τη μουσική των ταινιών ή των προηγούμενων βιντεοπαιχνιδιών; Μήπως η ύπαρξη αυτή της μουσικής αποτέλεσε μια επιπλέον πρόκληση; 

J. H.: Πρέπει να παραδεχτώ ότι δεν είχα παίξει όλα τα παιχνίδια του Χάρι Πότερ πριν μου ζητηθεί να καταθέσω πρόταση για το «Τάγμα του Φοίνικα», αλλά ήμουν εξοικειωμένος με τη μουσική των ταινιών μέχρι και το «Κύπελλο της Φωτιάς». Είχα επίσης έναν φίλο στα Pinewood Studios που είχε δουλέψει με τον Patrick Doyle – συνθέτη της 4^ης ταινίας, προετοιμάζοντας τη μουσική, την ενορχήστρωση κ.ά., οπότε συζητήσαμε πολύ για τη διαδικασία της σύνθεσης μουσικής για το είδος του φανταστικού, όπως κάνουν συνήθως οι συνθέτες όταν συναντιούνται. 

Φυσικά, καθώς τα παιχνίδια ήταν αδειοδοτημένα και συνόδευαν τις ταινίες, ήταν αναγκαίο να κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος από άποψη ύφους και σίγουρα υπάρχει μια οικεία μουσική γλώσσα σε όλους τους τομείς –και στις ταινίες. Όχι όμως απαραίτητα ως απόρροια από τη μουσική αυτή καθαυτή, αλλά μόνο ως προς το ύφος, αφού ήθελα να ερμηνεύσω το υλικό με την προσωπική μου ματιά και να εισάγω νέα μουσικά θέματα, όπου ήταν δυνατόν. Επιπλέον, είχα την τύχη να μου δοθεί η άδεια να αξιοποιήσω το «Hedwig’s Theme» του John Williams και στα 4 παιχνίδια στα οποία εργάστηκα, κάτι που βοήθησε στη δημιουργία μεγαλύτερης ενότητας μεταξύ των παιχνιδιών και των ταινιών, προσθέτοντας σε διάφορα σημεία τη χαρακτηριστική ταυτότητα των ταινιών του Χάρι Πότερ. 

Συνεπώς, όχι, δεν αισθάνθηκα ότι η υπάρχουσα μουσική ήταν ανασταλτική! Συχνά είναι βοηθητικό να χρησιμοποιείς μία αποδεδειγμένη, καθιερωμένη μουσική γλώσσα – και πολύ πιο εύκολο από το να προσπαθήσεις να ονειρευτείς κάτι  εντελώς καινούργιο, όπως θα συνέβαινε για παράδειγμα με ένα ολοκαίνουργιο project. Επίσης, όταν ανέλαβα το «Τάγμα του Φοίνικα» συνειδητοποίησα πολύ γρήγορα ότι δεν θα μπορούσα καν να ακούσω τη μουσική της αντίστοιχης ταινίας πριν ξεκινήσω να συνθέτω, αφού η μουσική μου θα γραφόταν πριν από αυτήν της ταινίας. Ως εκ τούτου, δεν είχα τίποτα για να βασιστώ σε εκείνο το στάδιο. 

Χ. Π.: Συνεργάστηκες καθόλου με τους αντίστοιχους συνθέτες των ταινιών, ίσως για τη δημιουργία κοινών μοτίβων κλπ.; 

J. H.: Λίγες εβδομάδες αφότου είχα ξεκινήσει να δουλεύω για το «Τάγμα του Φοίνικα», μάθαμε ότι ο Nick Hopper είχε κληθεί να γράψει μουσική για την ταινία και έτσι είχα μία σύντομη συζήτηση μαζί του. Δεν ήταν όμως ιδιαιτέρως χρήσιμη, καθώς δεν είχε αρχίσει να δουλεύει για την ταινία και πιθανότατα, όπως και εγώ, είχε πολλά να διαχειριστεί και αναμφίβολα βρισκόταν υπό πίεση.

Χ. Π.: Μπορείς να μου περιγράψεις λίγο τη διαδικασία της σύνθεσης μουσικής για ένα βιντεοπαιχνίδι; Σε τι διαφέρει από τη σύνθεση για ταινία, σειρά κλπ.; Φαντάζομαι ότι απαιτεί στενή συνεργασία με τους προγραμματιστές…

J. H.: Διαφέρει πολύ. Μερικές φορές, η μουσική επένδυση ενός παιχνιδιού – ειδικά όταν αυτό είναι σε τρίτο πρόσωπο με προϋπάρχουσα ιστορία και γεμάτο cutscenes- μπορεί να μοιάζει πολύ με τη μουσική επένδυση γραμμικών μέσων, όπως ο κινηματογράφος ή η τηλεόραση. Άλλες φορές, είναι πιθανό να διαφέρει, καθώς υπάρχει η ανάγκη να «βυθίσει» τους παίκτες στον κόσμο του παιχνιδιού και να τους κάνει να νιώσουν μέρος του περιβάλλοντος και ενσωματωμένοι με την ιστορία.

Ο τρόπος οργάνωσης της μουσικής μπορεί επίσης να διαφέρει, αφού τα παιχνίδια μπορεί να είναι απρόβλεπτα από τη μία στιγμή στην άλλη, με αποτέλεσμα και η μουσική να πρέπει συχνά να είναι έτοιμη για μία απότομη αλλαγή κατεύθυνσης! Μερικές φορές, μπορεί να είναι αρκετά δύσκολο να παραμείνει κανείς μελωδικός και διαδραστικός ταυτόχρονα!

Χ. Π.: Πόσο καιρό χρειάστηκε η σύνθεση, η ηχογράφηση και η παραγωγή της μουσικής για κάθε παιχνίδι; 

J. H.: Κατά μέσο όρο θα έλεγα περίπου 6 με 8 μήνες το καθένα. Μία από τις δυσκολίες με τα παιχνίδια του Χάρι Πότερ ήταν ότι είχαν αυστηρά προκαθορισμένες ημερομηνίες κυκλοφορίας, οι οποίες καθορίζονταν από τις ταινίες. Πραγματικά ένας αγώνας δρόμου ενάντια στον χρόνο για να ολοκληρωθούν τα πάντα!

Χ. Π.: Τι θυμάσαι περισσότερο από τη διαδικασία της σύνθεσης της μουσικής για τον Χάρι Πότερ; Υπήρχε πίεση; 

J. H.: Την πρώτη φορά υπήρχε μεγάλη πίεση, καθώς ένιωθα ότι έπρεπε να αποδείξω ότι είμαι αντάξιος του project και του Χάρι Πότερ γενικότερα. Πήρα τον ρόλο της σύνθεσης για το franchise πολύ σοβαρά. Αλλά πέρασα και καλά – ειδικά με τα δύο πρώτα – καθώς υπήρχε μια ανάλαφρη, διασκεδαστική και κωμική πτυχή σε κάποια από τη μουσική, που μου άρεσε πολύ να ασχολούμαι.

Χ. Π.: Υπάρχει κάποιο κομμάτι από τη χαριποτερική μουσική σου που ξεχωρίζεις; Γιατί στη δουλειά σου μπορούμε να βρούμε σκοτεινά θέματα, δυναμικά κομμάτια, ελπιδοφόρες μελωδίες κ.ά..

J. H.: Ναι σίγουρα. Για μένα, τα κομμάτια που ξεχωρίζουν είναι το «Race Ginny» στον «Ημίαιμο Πρίγκιπα» και το «To Catch an Owl» στο «Τάγμα του Φοίνικα». Και τα δύο είναι απογειωτικά, γεμάτα χαρά και ελπίζω να συνοδεύονται από αξιομνημόνευτες μελωδίες. Το δεύτερο όμως νομίζω ότι ήταν λίγο πιο έξυπνο από τα περισσότερα μουσικά στοιχεία, όσον αφορά στον τρόπο λειτουργίας του στο ίδιο το παιχνίδι –κάπως αντίθετα με ό,τι θα περίμενες κανείς.

Υπάρχει μια σεκάνς που ο Χάρι προσπαθεί να φέρει εις πέρας μια δύσκολη αποστολή μπροστά στην Τσο και, αρχικά, η ιδέα ήταν να τον βάλουμε να τρέχει με κωμικό τρόπο και με κάποια πολύ περιγραφική «άγαρμπη» μουσική. Εντούτοις, θεώρησα ότι θα ήταν πιο δυνατό να μεταφέρουμε τα συναισθήματα του Χάρι και να υπερβούμε τα οπτικά στοιχεία, όπως θα μπορούσε να συμβεί σε μια ταινία. Υπό αυτή την έννοια, ελπίζω ότι κάνει τη μουσική πιο αξιομνημόνευτη, προσθέτοντας στη σκηνή και όχι απλώς περιγράφοντας την προφανή δράση στην οθόνη. 

Για μένα, αυτό οφείλουν να κάνουν οι συνθέτες όταν είναι δυνατόν: όχι μόνο να συνθέτουν μουσική, αλλά και να καταλαβαίνουν γιατί έχουμε τη μουσική και τι σηματοδοτεί. Μου άρεσε ακόμα που συνέθεσα ένα μουσικό θέμα για τον Φρεντ και τον Τζορτζ. Πιστεύω ότι το αποτέλεσμα βγήκε απολαυστικά ανόητο, με μία ξεχωριστή νότα σκανταλιάς!

Χ. Π.: Αν δεν κάνω λάθος, η μουσική επηρεάζει τη συναισθηματική απόκριση του κοινού. Πώς μπορείς να το πετύχεις αυτό, μένοντας παράλληλα πιστός στις τεχνικές απαιτήσεις ενός βιντεοπαιχνιδιού; 

J. H.: Πράγματι, η μουσική υπάρχει για να προκαλεί μια συναισθηματική αντίδραση. Ίσως και σε υπερβολικό βαθμό κάποιες φορές, οπότε είναι απαραίτητο να επιδεικνύεται αυτοσυγκράτηση, δίνοντας αρκετό χώρο στους παίκτες για να αναπνεύσουν και να ανακαλύψουν τα πράγματα από μόνοι τους, συναισθηματικά μιλώντας. Ωστόσο, για πολύ σημαντικές στιγμές, μπορεί να είναι χρήσιμο να εντείνεις και να χειραγωγήσεις το συναίσθημα, όπως μπορούν να κάνουν οι ταινίες.

Κάθε παιχνίδι είναι διαφορετικό από αυτή την άποψη, αλλά τα συγκεκριμένα χαριποτερικά βιντεοπαιχνίδια έχουν μία προκαθορισμένη ιστορία και μία επική πτυχή, είναι γεμάτα ατμόσφαιρα και με μια βαθιά αίσθηση μαγείας, οπότε θεωρώ ότι η μουσική διαδραματίζει τεράστιο ρόλο στο να βοηθήσει να καθοριστεί αυτό και να δημιουργηθεί μία μαγική πραγματικότητα για τους παίκτες. 

Αλλά ναι, το να καταφέρνει η μουσική να επιτύχει όλα αυτά στα παιχνίδια με έναν ρέοντα, φυσικό τρόπο μπορεί μερικές φορές να είναι μια δύσκολη τεχνική άσκηση για όλους τους εμπλεκόμενους. Σίγουρα υπάρχει και ένας βαθμός δοκιμής και λάθους, αφού δεν είναι πάντα δυνατό να ακούσεις τη μουσική στο πλαίσιό της κατά τη στιγμή της σύνθεσης. Εν αντιθέσει με τον κινηματογράφο που οι συνθέτες μπορούν συνήθως να «κουμπώσουν» τη μουσική στην εικόνα, στα παιχνίδια οι συνθέτες πρέπει μερικές φορές να περιμένουν για να δουν πόσο καλά λειτουργεί σε αυτά η μουσική τους.

Χ. Π.: Έχεις συνθέσει και μουσική για τα audiobooks του Χάρι Πότερ. Πόσο διαφορετικό ήταν αυτό το project σε σχέση με τα video games;

J. H.: Το θέμα για τα audiobooks ήταν μια ενδιαφέρουσα πρόκληση. Για αυτό το σύντομο θέμα, προσπάθησα να δημιουργήσω μία ζεστή και φιλόξενη μελωδία που να αποτυπώνει την ουσία της μαγείας και της φαντασίας, απομακρυνόμενος κάπως από τα μουσικά στυλ που έχουν καθιερωθεί από τις ταινίες και τα παιχνίδια. Επέλεξα μια απλή και ευθεία προσέγγιση, εξισορροπώντας μία αίσθηση χαράς και μεγαλείου, χωρίς να γίνω υπερβολικά ιδιόρρυθμος ή περιττά πολύπλοκος. Όπως πάντα, ελπίζω απλώς η μελωδία να έχει αποδειχθεί αξέχαστη για τους ακροατές!

Χ. Π.: Δεδομένης της εμπειρίας σου, των βραβείων που έχεις κερδίσει και των υποψηφιοτήτων που έχεις λάβει στην καριέρα σου, θα χαρακτήριζες τη δουλειά σου στον Χάρι Πότερ ως ένα ορόσημο; 

J. H.: Ναι. Το να γίνω συνθέτης του Χάρι Πότερ ήταν μεγάλη υπόθεση για μένα, αλλά είναι επίσης αλήθεια αν πούμε ότι, ορισμένες φορές, μπορεί κανείς να συνδεθεί υπερβολικά με έναν συγκεκριμένο ήχο ή είδος –ακόμα και με αδειοδοτημένα παιχνίδια γενικά! Ωστόσο, είμαι εξαιρετικά ευγνώμων που είχαν την ευκαιρία να εργαστώ στον Χάρι Πότερ. Απόλαυσα πάρα πολύ τη διαδικασία και θα το έκανα ξανά. Στην περίπτωσή μου, αισθάνομαι επίσης τυχερός που είχα την ευκαιρία να εργαστώ σε άλλους τομείς και με άλλα είδη.

Χ. Π.: Με ποιόν τρόπο άλλαξε η εμπειρία της σύνθεσης μουσικής για το σύμπαν του Χάρι Πότερ την προσωπική σου σχέση με αυτό; 

J. H.: Όπως μπορείτε να φανταστείτε, ως συνθέτης και ως φαν του Harry Potter, ήμουν ενθουσιασμένος που συμμετείχα σε ένα τόσο φανταστικό franchise από «μέσα» και εξακολουθώ να είμαι περήφανος για τη σχέση μου με τη σειρά.

Χ. Π.: Ποια πιστεύεις ότι είναι η μεγαλύτερη κληρονομιά της μουσικής που έγραψες για τον Χάρι Πότερ και πώς θα ήθελες ο κόσμος να θυμάται τη δουλειά σου; 

J. H.: Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι ελπίζω οι άνθρωποι να απόλαυσαν το έργο στο πλαίσιο – ή και ξεχωριστά – και να θεώρησαν ότι ενίσχυσε την εμπειρία του χαριποτερικού παιχνιδιού, αφήνοντάς τους κάτι αξέχαστο. Ελπίζω, ακόμα, ότι με κάποιο μικρό τρόπο συνέβαλα μουσικά στο canon του Χάρι Πότερ.  Θα ήταν πραγματικά υπέροχο να πιστέψω ότι ισχύει αυτό -ειδικά καθώς οι μουσικές των παιχνιδιών δημιουργήθηκαν ξεχωριστά από τη σειρά των ταινιών.

Χ. Π.: Ποιοι είναι οι επόμενοι στόχοι και τα επόμενά σου όνειρα;

J. H.: Ειλικρινά, να συνεχίσω να κάνω αυτό που έκανα πάντα. Ψάχνω πάντα για νέα και ενδιαφέροντα πρότζεκτ για να ασχοληθώ και μου αρέσει ιδιαίτερα να δουλεύω στον χώρο της φαντασίας και της επιστημονικής φαντασίας.

Χ. Π.: Τελευταία ερώτηση. Έχεις επισκεφτεί ποτέ την Ελλάδα; 

J. H.: Προς το παρόν έχω επισκεφτεί μόνο ελληνικά νησιά. Θα μου άρεσε πραγματικά να επισκεφτώ την Αθήνα κάποια στιγμή, αν και έχω καταλάβει ότι μπορεί να κάνει αφόρητη ζέστη κατά καιρούς. Επισκέφτηκα πρόσφατα τη Σαντορίνη και ήταν πραγματικά μαγευτική και υπέροχη. Μου άρεσε ιδιαίτερα η ελληνική κουζίνα και η εξερεύνηση των ερειπίων στο Ακρωτήρι. Έχω ακούσει κάποιους να λένε ότι αυτά μπορεί πράγματι να συνδέονται με τον θρυλικό μύθο της Ατλαντίδας!

Χ. Π.: Ευχαριστώ πολύ για την όμορφη αυτή συζήτηση και ελπίζω να τα ξαναπούμε στο μέλλον.

J. H.: Εγώ ευχαριστώ.